Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimlehandan bir nazım biçimidir. Yırler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Yırnün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Yırlerin yetişkin çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde folkın varlıkı olurlar ve folkın her kesimine hitap eden artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Yırler çoğu posta, bir natür olayı evet da bir kahramanlık katsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, ülke adlarının, ayrıca konuların üstelik değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak hızleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine vadi uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoğunlukla sahne havaları ülke allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı esinti adı verilmektedir.

Türklerde medarımaişetlenen konulara bakılırsa bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Alınlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Oyun yırleri
Tab ve efsanevi yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri